تاریخته واقعی شهرستان ازنا
درغرب فلات مركزي ايران و دامان پرمهراشترانكوه شهري
آرميده كه درگاهنماي پارسي آنرا ازنا ناميده اند .نبود هرگونه
پژوهش اين تصور را بوجود آورده است كه ازنا پيشينه اي
ندارد. خوشبختانه بايد گفت كه شهرمان ازنا تاريخچه اي پر بار
و جالب داشته و هر پژوهنده اي به فراخور كاوش خود معنيي
براي ازنا بيان كرده که در نوع خود کاری بس ارزنده است .
معماي ازنا از موضوعاتي بوده كه سالها ذهن شهروندان
فرهنگدوست رامشغول ساخته ،تا كنون مطالبي درباره ازنا
ارائه شده است كه با بررسي شواهد و قرائن تاريخي اساس
محكمي براي آنان نمي توان يافت. اما با مرور كتب تاريخي
ايران وبررسي گذشته و بازسازي تحولات سياسي اجتماعي
سرزميني كه ازنا در آن قرار گرفته ميتوان فضاي آن زمان را
بازآفريني كرده سپس در سایه آن به اظهار نظرو طرح ديدگاه
پرداخت كمي فوق العاده منابع و اختلاف و تضادي كه در
خصوص گذشته ازنا وجود دارد هر پژوهنده اي را ناگزير مي
سازد ميدان حدس و گمان را افزايش دهد .ديدگاهي كه متاسفانه
ساده انگارانه بر اساس يك حدس بدون تحقيق مبناي تاريخي
شهرمان شده و مسئولان نيزبه آن استناد ميكنند اين است كه
منطقه ما در اثر زلزله ويران شده و بعد از نوسازي بدست
ارامنه مسكوني گشته، به اين دليل ازنو ناميده شده است!!!.
اشكالاتي به اين عقيده وارد است كه چرا ارامنه در نامگذاري
از الفاظ ارمني بكار نبرده اند و مناطقی در کشور به این نام
وجود دارند که پیشینه ای قدیمی دارند . (1) اما با مروري بر
شواهد و قرائن تاريخي احتمالا پيشينه ازنا نه ماننديك شهر يا
منطقه بلكه به صورت مجموعه اي ده ـ دژ به دوران باستان و
هزاره اول پيش از ميلاد بر ميگردد. خلاصه سخن اينجاست
كه : حتي مورخان نتوانسته اند تاريخ دقيقي ازآغاز زندگي بشر
بدست آورد .زندگي بشر از ابتدا، وابستگي شديدي به جغرافيا
داشته و دارد پس لازم است توضيحي كوتاه درباره جغرافياي
منطقه ارائه شود .ازنا دردشتهاي كناري زاگرس آرميده
وكوهستانها و دشتهاي زاگرس در زمانهاي قديم ماد ناميده
ميشد. مقدار ميانگين بارش ساليانه 400 ميليمتر در اين منطقه
شرايط خوبي را براي كشاورزي و دامداري از دوران كهن
فراهم ميكرده است. لذا طبق نظر مورخان ،منطقه ماد
ازكهنترين مناطقي بوده كه زندگي در آن وجود داشته.از
دوران عتيق در دامنه كوهها از جويها براي آبياري استفاده و
بشر به صورت يكجا نشين دور هم جمع شده و زندگي
ميكردند.وجود دشت هاي پهناور و حاصلخيزكشاورزي در
سرزمين ماد با آبهاي جاري از كوه هاي زاگرس باعث كشت
فراوان محصولات مي شد (2). حدود ماد از آذربايجان
(آتورپاتكانا= نگهبان آتش) و دشت همدان (اكباتانا) و ري
(راگا)آغاز و تا منطقه اصفهان (اسپادانا) امتداد ميافت. مركز
منطقه ماد هنگمتانه يا اكباتانا به معني محل تجمع بوده است.در
آن زمان انسان بسيار ساده زندگي ميكردو روستاها ابتدايي و
پراكنده بودند اما درغرب مادوضع ديگري و دولت مقتدر آشور
وجود داشت كه در سراسر بين النهرين سلطه افكنده بودلذا به
علت وجود دشت هاي ذكر شده و تصاحب مناطق حملات
منظمي را به خاك ماد آغاز كرده بودند شيوه جنگي آشوريان
بسياررعب آور بود آنان بدون هيچگونه ترحمي بخشي از
ساكنان نواحي تسخير شده را كشته و فقط افراد كار آمد را
جهت بردگي برهنه كرده با دامها برده و همه چيز را نابود
ميكردند. حال به بررسي محل جغرافيايي ازنا مي پردازيم. در
اكباتانا جايي به نام ازنا بوده كه اكنون محله اي در شهركنوني
همدان است .در حوالي ملاير وسيلاخور روستايي به همين نام
وجود دارد. سپس به شهرستان ازنا در دشت معروف گاپله
ميرسيم و به فاصله معين به ازناوله درمنطقه باستاني پارتيكانا
(فريدن)برميخوريم و سپس جايي بنام آتشگاه در اصفهان
قراردارد. تمام اين مناطق به ترتيب در ديد همديگرهستند و
ازهر ازنا، از دوردست ترين نقطه ازناي ديگردر ديد
است .دركنار هر ازنا روستاهاي فراوان دشت هاي
پهناوركشاورزي و كوههاي بلند قرار دارد.با اندك نگاه به
وضعيت ازنا ها سوالاتي مطرح ميگرددكه علل پيدايش ازنا در
نقاط معيني از خاك ماد چه بوده است؟ چه رابطه ايي بين ازنا
ها بوده و چرا در اكباتانا ،پرتيكانا و اسپاداناي باستاني ازنا
وجود داشته است؟ ازنا بعنوان نقاط مسكوني ده_ دژ چه بودند
؟ ترتيب چينش اين جايگاهها و بررسي موشكافانه اسناد
تاريخي باستان و همچنين شواهد موجود تاريخي و بقاياي قلاع
مادي كليد معمايي است كه بخشي از سوالات چند ساله و يا
شايد مهمترين نكات را در خصوص گذشته و پيشينه ازنا روشن
مي كند . نتيجه بسيار جالب توجه و زيبا بود .بنظرمي رسد در
دوراني مادها هنگام يورش مهاجمان يا آشوريان يا هنگام
ارسال پيامهايي ، در جايگاهي بزرگ در قله كوه آتش مي
افروختند تا ساكنان مناطق همجوار و دور از خطر پيش آمده
آگاه گردند ،سپس جايگاهي ديگر كه به همين ترتيب و درفاصله
بسيار دورترقرار داشت نورو دودحاصله را ديده و آن هم
بلافاصله درجايگاه خود آتش مي افروخت تا پيامي را كه
دريافت كرده به جايگاه بعدي اعلام كند .بدين وسيله پيام از
جايگاهي در اكباتانا به جايگاهي در كنار ملايرو به دشت
سيلاخور و نيز از آنجا به ازناي گاپله و منطقه پاراتيكانا و از
آنجا به اسپادانا مخابره ميشد .بدين ترتيب پيام يا وضعيتي كه
اعلام شده بود درمدت زمان 1 ساعت مسافتي حدود 500
كيلومتر را طي ميكرد. ساكنان مناطق ماد در بين اين جايگاهها
با روئيت آتش وضعيت پيش آمده يا پيام را درك نموده از هجوم
دشمن آگاه مي شدند. بيشترساكنان دهكده هاي خود را ترك
گفته ،خانواده و دامها را به قلل سخت كوهها برده مخفي شده
و مهاجمان پس از مدتي وارد منطقه ميشدند و با روستاهاي
خالي از سكنه و مزارع بدون حيوانات و … مواجهه شده نه
تنها امكانات جنگ در كوهستان را نداشتند بلكه به سبب عدم
آشنايي با مناطق كوهستاني جرات تعقيب آنان رانداشتند لذا
بدون نتيجه بر مي گشتند و ساكنان نيز پس از مدتي زندگي
عادي خود را از سرميگرفتند .وجودگودالهاي بسيار قديمي در
ازنا كه بقاياي آتش و خاكستر در آن بوده و همچنين سنگچين
ها و صخره هاي باستاني در ازنا، درقللي كه برمناطق اشراف
كامل دارند اين فرضيه را به واقعيت نزديك مي كند كه ازنا در
دوران باستان جايگاه آتش بوده است . دلايل اين ادعاو ديگر
مستندات تاريخي از اين نوع زياد در دست است كه مي توان به
استفاده مكرر آن در زمان هخامنشان اشاره كرد. هنگامي كه
ارتش هخامنشي يونان را فتح نمود پيام پيروزي در شب همان
روز به پادشاه هخامنشي در سارد رسيد. همچنين آتش
افروزي در ازنا هزاران سال بعد جاي خود را به پديده اي بنام
چم سوزان داد . چم سوزان كه بعضي در ياد دارند مانند آتش
افروختن امري بود كه بعد ها جنبه تعاوني و كشاورزي يافت .با
اين فرضيه به نظر مي رسد در دوراني كه مدت و همچنين
زمان آن بر ما معلوم نيست ازنا كاملا ويران بوده زيرا در
بعضي از زمانها ديگرنيازي به ازنا نبوده است .اين فرضيه به
بخشي از ابهامات در خصوص اينكه ارامنه پس از ورود به اين
منطقه ، نقش احياكنندة ازنا پس از ويراني در قرن ها بعد را
داشته اند و نه موسس پاسخي روشن مي دهد تركيب ازنا اين
مطلب را ميرساند كه ازنا از دو قسمت از و نا تشكيل شده ولي
در لهجه محلي ازنا را به كسر الف يعني ازنا (EZNA) گفته
اند .بايد گفت نا ازنا پسوند محل و مكان مي باشد مانند اسپادانا
، پارتيكانا و… اما بخش اول به درستي معلوم نشده و اين
احتمال وجود دارد كهEZ در بعضي از لهجه هاي مادي و
مهجور صورتي محلي از تلفظ اِز ،آت يا همان آتش بوده
است . اميد است اين مطلب مبناي تاريخ گزاري شهر خوبمان
ازنا گردد .
حميد صوفی
آخرين نوشته ها
با سلام خدمت شما دوستان عزیز و گرامی این وبلاگ در جهت آشنایی با شهرستان ازنا در نظر گرفته شده است که برای آشنایی تمام همیهنان با این شهرستان از شما دوستان عزیز خواهشمندم اگر اطلاعات جدیدی در مورد این شهرستان دارید در اختیار ما بگذارید...-------------------------------------------------------------
ازنا را را باید از نو بسازیم...ازنا یکی از بهترین شهرهای منطقه از لحاظ فرهنگی و مهندسی شهری عمران می باشد....هدف از ایجاد این وبلاگ تاملی درباره شهرستان ازنا و انتقاد بر عملکردهای مسئولان شهر می باشد ...بنده از شما مردم فهیم ازنا تقاضا مندم بنده را با را با نظر گرم خود راهنمایی نموده تا شاید بتوان حداقل کمک را به شهرمان کرده باشیم......این را بدان که تو یک ازنایی هستی هر کجا که باشی...
.....................................
آماده تبادل لینک با تمامی شما بزرگواران هستم....... پاینده باد ایران آزاد .
